Daniel Biltereyst roept op tot meer mediakritiek. De Universiteit Antwerpen besteedt met Studium Generale 2010-2011 aandacht aan paniek in al zijn facetten. Tot en met 6 december belichten acht sprekers uit verschillende disciplines paniek vanuit hun eigen invalshoek: van mythologie tot epidemiologie, van theaterkunst tot communicatiewetenschappen, van neurologie tot economie, van literatuurwetenschappen tot veiligheidsmanagement.
Op 18 oktober bracht Daniel Biltereyst zijn lezing Media, controverse en paniek. Biltereyst is gewoon hoogleraar film- en mediacultuur aan de Vakgroep Communicatiewetenschappen, Universiteit Gent, waar hij het onderzoekscentrum Cinema and Media Studies (CIMS) leidt. Zijn onderzoek en publicaties bevinden zich op het snijvlak van mediastudies, maatschappelijke controverse en publieke sfeer. Hij publiceerde meer dan 300 artikels en essays in binnen- en buitenlandse tijdschriften en boeken. Hij is tevens voorzitter van de Vakgroep Communicatiewetenschappen in Gent.
Wat is de rol van de media? Zijn de media vrij om te doen wat ze willen? Wat is toelaatbaar gedrag in de media? En hoe definieer je waar de grenzen liggen? Aan de hand van enkele cruciale vragen zet Biltereyst zijn publiek aan het denken.
Seks, drugs en rock ‘n roll
Biltereyst definieert paniek als een “overdreven reactie op een schokkende gebeurtenis.” De massamedia spelen een belangrijke rol in het uitvergroten van die gebeurtenissen. Zo wekken ze het publieke debat op en sturen ze maatschappelijke discussies.
Bepaalde media, zoals bijvoorbeeld films, brengen zelf het maatschappelijk debat op gang omdat ze controversiële thema’s in beeld brengen zoals geweld, alcoholgebruik en seksualiteit. Uit angst voor een te grote invloed van films op onze collectieve mentaliteit werden films vaak het onderwerp van controle en censuur. “Vandaag is dit veel minder, maar dat betekent niet dat de media effectloos zijn: ze oefenen wel degelijk een invloed uit op onze ideeën en ons gedrag,” aldus Biltereyst.
Een strijdtoneel van wat kan en niet kan
Media hebben enerzijds een maatschappelijke opdracht, namelijk het sturen van discussies over belangrijke thema’s in onze samenleving. Anderzijds hanteren ze een commerciële logica en daardoor gaan ze controversies in onze maatschappij exploiteren. Er is dus een voortdurende spanning tussen verantwoordelijkheid en exploitatie. De commerciële media gaan vaak over de grenzen van het toelaatbare, maar de meeste media leggen zichzelf codes op en doen aan zelfcensuur. “Zo springen journalisten vaak erg verantwoordelijk om met beelden van geweld”, zegt professor Biltereyst. “Onlangs zag ik de videofragmenten van de massagraven in Ex-Joegoslavië. De beelden zijn vrij te verkrijgen aan het Internationaal Strafhof in Den Haag, maar ze zijn zo schokkend dat de meeste verslaggevers ze niet in hun reportages gebruiken.”
Te weinig debat over de media zelf
Wanneer een bepaalde gebeurtenis, persoon of groep door de media wordt gestigmatiseerd als een bedreiging voor de gemeenschappelijke waarden en belangen, ontstaat er morele paniek. Volgens Biltereyst is de rol van de media dan ook zeer groot: “In België ontbreekt er een continue mediakritiek, in andere landen is dat er veel meer. Er is te weinig debat over de media en de berichtgeving zelf. Mediakritiek is wijzen op verantwoordelijkheden en op tekortkomingen. Er is nood aan meer genuanceerde proporties van berichtgeving. De verslaggeving rond de processen van Els Clottemans en Léopold Storme dragen bijvoorbeeld niet bij tot het creëren van de juiste context voor een sereen debat.”
Bron: StampMedia
Tweet