De Gentenaar sprak met Bob Driege en Jacob D'hollander:
Dit jaar is het 30 jaar geleden dat Radio Toestel de ether in ging als zelfverklaarde eerste vrije stadsradio in het Gentse. De zender genoot een paar jaar een grote populariteit bij flink wat Gentenaars en studenten. De concurrentie van andere vrije zenders, en vooral die van een wakker geworden gigant, de toenmalige BRT waren er voor Radio Toestel echter te veel aan.
Stubru werd opgericht en mikte op het publiek van Radio Toestel en zielsverwanten in andere steden. Zonder financiële armslag, met onbezoldigde medewerkers die uitzwermden naar andere oorden, moest de zender er na tien jaar de brui aan geven. Toch was Radio Toestel in het Gentse een pionier op meer dan een terrein. Toestel draaide andere muziek anders dan de anderen. Op informatief gebied werd baanbrekend werk verricht met twee uur nieuws en actualiteit in prime time, vaak live gebracht en regelmatig voorzien van achtergrondcommentaar door de toenmalige krantenchefs van Vooruit, De Gentenaar of Het Laatste Nieuws. Theater, film, literatuur, kunst, het multiculturele Turkse Gasten, Roza voor homo's, Vrouwen (!) en Wetenschap: geen onderwerp of er bestond een gespecialiseerd programma voor op Radio Toestel.
Radio Toestel jingle
Meer dan redenen genoeg voor De Gentenaar om dertig jaar na de eerste uitzending (officieel op 3 maart 1980) een praatje te maken met twee mensen die aan de wieg stonden van een stukje Gentse radiogeschiedenis: Bob Driege en Jacob D'hollander. Beiden speelden onafhankelijk van elkaar met het idee om Gent van een radio te voorzien. Bob Driege heeft vandaag nog steeds zijn Vynilla Record Shop, Jacob D'hollander bleef bezig met electronica.
Jacob: In 1979 had ik al interesse in het medium radio. Ik zocht daarom contact met Radio Scorpio in Leuven en kon daar de eerste uitzendingen bijwonen. Zoiets moest ook in Gent kunnen vond ik.
Bob: Bij mij kwam de interesse eerder van uit pure muziekcultuur. Samen met een paar anderen, waaronder Patrick Cohen en Tommie Thienpont, wilde ik daar echt rond werken. We hadden contacten met Marcel Vanthilt en Gust De Coster. Die waren formeel: 'Mensen, jullie hebben een radiozender nodig, net als in Antwerpen en Brussel.'
Gemakkelijk gezegd, maar wij kenden niets van de technologische kant van de zaak. Zo kwamen we bij Jacob terecht.
Jacob: De eerste zenders bouwden we inderdaad nog zelf. Later niet meer, er werden strengere normen opgelegd en het werd allemaal wat complexer.
Die zenders werden met de regelmaat van de klok in beslag genomen. Radio maken was in het pré-Poma tijdwerk niet wettelijk geregeld en de politie zag zeker in die begindagen niets door de vingers. Radio Toestel zat overigens regelmatig op andere locaties. Het begon in de Sint-Pietersnieuwstraat, naast De Brug, ging dan naar de Overpoortstraat (waar men onder de draaitafels van een café diende te kruipen om in de studio te komen), verder naar de Coupure, boven toenmalig Café 17 en tenslotte naar de Parijsberg, in de kelders van Vooruit. Vooruitstrevend als ze waren, werkte Radio Toestel toen al met relaisverbinding. De eigenlijke zendmast stond op een bepaald moment boven op een flatgebouw aan de Groene Vallei.
Op korte tijd kon Toestel heel wat medewerkers aantrekken die de radio van één uur per dag, naar een bijna volledige programmering konden opkrikken.
Jacob: We begonnen met dat uurtje per dag, maar dat was blijkbaar voldoende om een dynamiek op gang te brengen. Na een jaar waren met 80 mensen die allemaal hun vrije tijd staken in het radiostation.
Bob: Er was ook niks op andere radiozenders toen he.
Jacob: Het was inderdaad een complete ramp. Een uitzondering niet te na gesproken, was er nagenoeg geen enkel aanbod van alternatieve nieuwe muziek op de openbare zenders. Een van onze magneten was toen net dat gebrek daaraan. Het zou nu ontzettend veel moeilijker zijn om een toffe radio, met toffe muziek op te richten, er zijn zoveel mogelijkheden.
Bob: Er ontstond begin jaren tachtig echt een compleet nieuwe beweging in de muziek, met post-punk en new wave. Het was een ideale voedingsbodem voor een radiozender.
Jacob: De BRT had het anders wel vlug begrepen. Ze werden wakker geschud door de opkomende vrije radio's. Wat leidde tot de oprichting van Stubru (in 1983) om op het succes van Toestel, Centraal, Scorpio en FM Brussel in te pikken. Een aantal lokale radio's heeft dit kunnen overleven, Radio Toestel jammer genoeg niet. Al vind ik dat de huidige VRT alweer een te strakke formatradio is geworden. De verrassing is er uit. Wij waren een verrassingsradio en dat mocht voor mij toen zelfs een stuk verder gegaan zijn. Ik luister nu vaak naar Urgent FM. Wat die gasten inhoudelijk doen, dat is er niet naast. Vooral de vrouwen onder hen. Wij hadden dertig jaar geleden nooit zo ver durven gaan. De informatieve inhoud was naar hedendaagse normen erg braaf op Radio Toestel. Met O O Radio probeerde ik dat wat te doorbreken, maar ook dat programma was nooit écht stout want ik ben geen stoute jongen.
Bob: We kenden bij Toestel geen producers of supervisie. Sommige reportages waren gewoon veel te lang uitgesponnen en te formeel. We keken af van BRT radio - het was bij een aantal van onze radiomakers gewoon de te volgen norm. Pas met de opkomst van de eerste VJ's zoals Marcel Vanthilt werd dat patroon gelukkig doorbroken.
Het bleef financieel ook altijd behelpen bij Radio Toestel.
Bob: Inderdaad, we hadden absoluut geen middelen om de concurrentie met grotere vrije radio's of de nieuwe Stubru aan te gaan. We probeerden reclame op de radio te brengen, omdat er toch een beetje geld moest binnenkomen voor reportagebandopnemers voor de nieuwsdienst, of voor nieuwe studiohardware. Dat leidde midden jaren tachtig tot eindeloze discussies tussen voor- en tegenstanders in de ledenvergaderingen. Er kwam uiteindelijk reclame, maar die bracht te weinig op om echt nuttig te kunnen zijn voor de uitbouw van een volwaardig radiostation.
Jacob: We hadden meer naar blijvende subsidies moeten hengelen, via de overheid of de stad Gent. Als 'directeur' van Toestel blijf ik dit mijn grootste vergissing vinden. Veel toenmalige stadsradio's werden geassocieerd met een politieke partij of een maatschappelijke beweging. Ook wij zagen ons in een kamp geplaatst: dat van de Gentse socialisten. We kregen er evenwel hooguit wat infrastructurele steun van, maar geen fondsen. Onze nieuwsdienst kon wel nauw samenwerken met de redactie van de krant Vooruit, later De Morgen.
Wat heeft Radio Toestel opgeleverd in zijn tienjarig bestaan?
Jacob: Tja, wat heeft het opgeleverd… Drie à vierhonderd medewerkers hebben intensief kennis gemaakt met het medium. Een aantal van hen zijn snel doorgegroeid naar andere media - bij VRT zitten nogal wat ex-Radio Toestel medewerkers, of overgestapt naar het bedrijfsleven.
Is iets als Radio Toestel vandaag voor herhaling vatbaar?
Jacob: Mocht ik niets anders te doen hebben, goh, wie weet. Maar dan zullen we toch iets moeten vinden dat niet eerder is gedaan, en vooral een nieuw bindmiddel om mensen samen te brengen. De kick van het origineel zal wel niet meer terugkeren. De jongeren hebben vandaag mogelijkheden zat om informatie en muziek tot zich te nemen. Zelf zou ik misschien wel nog eens radioprogramma's willen maken (droomt even weg). Ja, zeker wel, stijl 'Friday on my mind' van Mark Lefever op Clara. Een van de weinige radioprogramma's waar je nog verrassende en verfrissende muziekselecties voorgeschoteld krijgt.
Blijft de vraag: Radio Toestel, hoe verzin je die naam?
Jacob: Ik zou bij god niet meer weten waar het vandaan kwam.
Bob: Er waren verschillende namen in de running. De eerste reacties toen ik met die naam voor de pinnen kwam, waren eerder afwijzend. Mensen zagen het meer in 'Gentse stadsradio'. Uiteindelijk werd gelukkig toch voor het speelse van Radio Toestel gekozen...
Hieronder kan u nog eenmaal naar de inleiding luisteren van de allereerste officiële uitzending van Radio Toestel op 3 maart 1980. Nog meer fragmenten van Toestel programma's kan u via YouTube beluisteren.
Bron: De Gentenaar